Luật trí tuệ nhân tạo - Bước chuyển từ phát triển công nghệ sang quản trị AI có trách nhiệm tại Việt Nam

Ngày đăng: 15:32 27/12/2025 - Lượt xem: 30

Thạc sĩ Đặng Tuấn Tiến - Viện trưởng Viện IHRAI

Việc Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15) đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam có một khung pháp lý toàn diện điều chỉnh hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp và sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Đây không chỉ là một đạo luật chuyên ngành công nghệ, mà là cột mốc thể chế hóa tư duy quản trị AI theo hướng lấy con người làm trung tâm, bảo đảm an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.

1. TƯ DUY QUẢN LÝ MỚI ĐỐI VỚI TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

Luật Trí tuệ nhân tạo xác lập rõ AI không còn là “vùng xám công nghệ” mà là đối tượng quản lý có điều kiện, gắn chặt với trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân tham gia vào toàn bộ vòng đời hệ thống AI.

Ba trụ cột tư duy xuyên suốt của Luật gồm:

Lấy con người làm trung tâm, bảo vệ quyền con người, quyền riêng tư, nhân phẩm và lợi ích hợp pháp.
Quản lý theo mức độ rủi ro, phân loại hệ thống AI thành rủi ro thấp, trung bình và cao, tương ứng với các nghĩa vụ kiểm soát khác nhau.
Trách nhiệm xuyên suốt, từ nghiên cứu, huấn luyện dữ liệu, triển khai, vận hành đến xử lý sự cố và khắc phục hậu quả.

Cách tiếp cận này thể hiện rõ định hướng: khuyến khích đổi mới sáng tạo, nhưng không đánh đổi an toàn xã hội và niềm tin của người dân.

2. NHỮNG THAY ĐỔI CĂN BẢN ĐỐI VỚI CÁ NHÂN VÀ TỔ CHỨC LÀM AI

Đối với cá nhân làm việc trong lĩnh vực AI

Luật đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực nghề nghiệp của đội ngũ phát triển, nghiên cứu và đào tạo AI. Bên cạnh năng lực kỹ thuật, cá nhân làm AI cần:

Hiểu rõ nghĩa vụ pháp lý và trách nhiệm xã hội gắn với sản phẩm AI do mình tạo ra.
Nhận thức được rủi ro về sai lệch thuật toán, xâm phạm dữ liệu, tác động tiêu cực đến con người và xã hội.
Tuân thủ các nguyên tắc đạo đức AI và chuẩn mực nghề nghiệp trong quá trình nghiên cứu, triển khai.

Trong bối cảnh mới, AI không còn là lĩnh vực thuần kỹ thuật mà trở thành nghề nghiệp có trách nhiệm cao, tương tự các ngành y tế, tài chính hay pháp lý.

Đối với doanh nghiệp và tổ chức ứng dụng AI

Luật yêu cầu các tổ chức chuyển từ tư duy “áp dụng AI nhanh” sang “áp dụng AI đúng và an toàn”. Doanh nghiệp phải:

Đánh giá rủi ro của hệ thống AI trước khi đưa vào sử dụng, đặc biệt với các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, tài chính, nhân sự, giáo dục, an ninh.
Thiết lập cơ chế giám sát, can thiệp và tạm dừng hệ thống AI khi phát sinh sự cố.
Minh bạch với người dùng khi họ đang tương tác hoặc bị tác động bởi hệ thống AI.

Điều này đồng nghĩa với việc AI trở thành một phần của hệ thống quản trị doanh nghiệp, không thể vận hành tách rời khỏi kiểm soát nội bộ và trách nhiệm pháp lý.

3. CÁC THÁCH THỨC ĐẶT RA CHO HỆ SINH THÁI AI VIỆT NAM

Từ góc độ nghiên cứu và đào tạo, có thể nhận diện một số thách thức lớn:

Thiếu nhân lực AI liên ngành: phần lớn nguồn nhân lực hiện nay mạnh về kỹ thuật nhưng còn hạn chế về pháp lý, đạo đức và quản trị rủi ro.
Áp lực tuân thủ dữ liệu: yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu nhạy cảm và dữ liệu quốc gia đặt ra bài toán lớn cho huấn luyện và khai thác AI.
Chi phí tuân thủ gia tăng, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Nguy cơ phụ thuộc công nghệ ngoại, nếu không làm chủ dữ liệu, nền tảng và chuẩn kiểm soát AI trong nước.

Những thách thức này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức đào tạo

4. CƠ HỘI PHÁT TRIỂN TRONG GIAI ĐOẠN MỚI

Song song với thách thức, Luật Trí tuệ nhân tạo mở ra nhiều cơ hội chiến lược:

Hình thành thị trường đào tạo AI chuẩn hóa, gắn với chứng chỉ, đạo đức và tuân thủ pháp luật.
Thúc đẩy doanh nghiệp AI nội địa phát triển các giải pháp phù hợp bối cảnh Việt Nam, bảo đảm an toàn và chủ quyền dữ liệu.
Tạo nhu cầu lớn về chuyên gia AI thế hệ mới, có năng lực công nghệ gắn với tư duy quản trị và trách nhiệm xã hội.
Khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm AI trong khuôn khổ sandbox có kiểm soát, giảm rủi ro nhưng vẫn thúc đẩy đổi mới.

Luật tạo nền tảng để AI Việt Nam phát triển theo chiều sâu, bền vững và có bản sắc riêng, thay vì chạy theo trào lưu ngắn hạn.

5. ĐỊNH HƯỚNG CỦA VIỆN KHOA HỌC QUẢN TRỊ NHÂN LỰC VÀ ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (IHRAI)

Trong bối cảnh Luật Trí tuệ nhân tạo chuẩn bị có hiệu lực, IHRAI xác định vai trò của mình là:

Góp phần nghiên cứu, phổ biến và làm rõ các chuẩn mực pháp lý, đạo đức AI.
Đào tạo nguồn nhân lực AI theo hướng liên ngành – thực tiễn – có trách nhiệm.
Đồng hành cùng doanh nghiệp và tổ chức trong quá trình xây dựng, đánh giá và vận hành hệ thống AI an toàn, hiệu quả.

Luật Trí tuệ nhân tạo không nhằm hạn chế sáng tạo, mà nhằm định hình lại cách con người làm chủ công nghệ. Trong kỷ nguyên mới, năng lực cạnh tranh không nằm ở việc ai ứng dụng AI sớm hơn, mà ở việc ai ứng dụng AI đúng hơn, an toàn hơn và bền vững hơn.

Luật trí tuệ nhân tạo - Bước chuyển từ phát triển công nghệ sang quản trị AI có trách nhiệm tại Việt Nam

Tin tức cùng danh mục

Thư mời tham gia đăng bạ danh hiệu kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (AER) năm 2025

Công nghệ "AI Livestream" đang thay đổi cuộc chơi Thương Mại Xã Hội thế nào?

AI tạo sinh - Cỗ máy lấy công làm lời từ sự sáng tạo của người khác?

Tạo lập nhãn hiệu với AI, chiến lược tỏa sáng hay rủi ro chực chờ?